Các em gái từ 12 đến 15 ở nước ta thường bước vào “tuổi dậy thì”. Khi ấy, thân thể và trạng thái tình cảm, tâm lý con người ở các em có hai biến chuyển lớn rất quan trọng mà các bậc cha mẹ có thể thấy rất rõ ở con gái mình:
1. Thân thể: Đôi nhũ hoa bắt đầu nhô lên rồi đến lần thấy tháng (hành kinh) đầu tiên. Trong mấy năm ấy (từ 11, 12 tuổi) lớn nhanh hơn trước nhiều. Kèm theo, tính nết, cử chỉ cũng có sự thay đổi: Nhanh nhẹn, hoạt bát hơn hoặc chậm chạp, rù rì hơn và đều có biểu hiện nữ tính.
2. Trạng thái tình cảm: Bắt đầu cảm nhận hương vị yêu đương (chưa phải là tình yêu nam nữ đúng nghĩa) thầm kín hoặc lộ ra thích chơi với bạn trai nào đó mà mình mến. (Biểu hiện của giới tính. Hoặc là sự tìm đến nhau của hai cực âm (nữ), dương (nam).
Tuổi dậy thì cảnh báo các em gái đã có thể thụ thai và sinh nở từ khi có kinh nguyệt. Người xưa có câu: “Nữ thập tam - Nam thập lục” (nữ 13 - nam 16), ngoài ý nghĩa là độ tuổi dậy thì, còn ngụ ý: Tuổi ấy đã có thể sinh con và kết hôn được. Và được chứng minh bằng những vụ tảo hôn, xã hội phải nhận những em gái 14 - 15 tuổi đã làm mẹ do lấy chồng sớm hoặc sinh hoạt tình dục một cách dại dột, bị cưỡng bức.
Tuổi dậy thì ở trẻ em là tiếng chuông báo cuộc chia tay với thời thơ ấu để bước vào cuộc hành trình là người lớn của đời người.
Từ thời điểm dậy thì, tiếp vài tuổi sau đấy của các thiếu nữ, từ đầu thế kỷ 20 được mọi người nâng niu gọi là: Tuổi hoa niên, trinh nữ, ví von là: Tuổi chanh cốm (quả chanh còn non nhưng đã ra dáng là quả chanh) và gọi vui tuổi 13 - 17 là “Ổi ương”. Vào tuổi hoa niên, các em gái có nhiều cảm xúc, biến động về giới tính hơn các em trai, thêm nữ tính kín đáo, rụt rè, e lệ, ít bộc lộ ra ngoài như các em trai. Đã vậy, không phải bây giờ và hôm nay, mà từ lâu lắm rồi, ở nước ta rất ít thiếu nữ ở trong nhà được mẹ, bà chỉ dẫn cho những điều mà người con gái cần biết từ tuổi dậy thì cho tới ngày làm vợ, làm mẹ. Nên các em gái đã gặp rất nhiều khó khăn, vấp phải nhiều điều dại dột trong đời sống vì thiếu hiểu biết. Cũng còn do khi vào tuổi dậy thì, cũng là lúc tư duy phát triển, gặp chuyện lạ, chuyện mới, cảm xúc rung động, trí tò mò kích thích, chưa biết nghĩ gần nghĩ xa. Lúc bất ngờ, chột dạ thì sợ hãi. Khi háo hức, ham muốn thì hướng theo, làm theo.
Ví dụ như: Thấy bạn của mình có người yêu, lại cho việc mình chưa có ai là một sự kém cỏi, thua bạn, nên lập tức cũng... yêu luôn một chàng nào đấy! Nhiều em gái vì không được mẹ hướng dẫn, dặn dò từ trước, nên đã rất hoảng hốt, sợ hãi, xấu hổ... khi bất ngờ hành kinh lần đầu ngay trong giờ học, lúc vui chơi, đang tắm... Nhiều em đã giấu diếm không dám hỏi ai. Hầu như em gái nào có bạn trai cũng bị cha mẹ ngăn cản, mắng mỏ. Thấy con gái có biểu hiện yêu đương thì quát nạt, coi đó là việc xấu. Cấm không được yêu đương, có bạn trai thân. Để ngăn chặn con gái thì kiểm soát thư từ, đọc lén nhật ký của con... Những biện pháp, cách thức ấy chỉ khiến cho con gái bối rối, lúng túng, sợ hãi mà phạm phải những sai lầm khác - kể cả việc bỏ nhà ra đi...
Báo An ninh Thủ đô số ra ngày 13/3/2012 đưa tin: Ngày 11/ 3/2012 tại trường THPT Diễn Châu II (Nghệ An), vào lúc 10 giờ, Mai - nữ sinh lớp 12, đang ngồi học thì bị đau bụng dữ dội. Bạn cùng lớp vội đưa Mai tới bệnh viện đa khoa Phú Diễn, xã Diễn Yên thì... gần một giờ sau, Mai sinh được một bé trai kháu khỉnh!
Khi con cái đến tuổi dậy thì, nhất là với các em gái, các bậc cha mẹ nên chú ý hướng dẫn, giảng giải cho con, tốt nhất là từ trước khi hiện tượng hành kinh lần đầu tiên diễn ra. Cứ áng chừng con đã vào tuổi 12 thì nói dần. Thấy con gái đã nảy nụ ngực thì áng chừng thời gian mà dặn dò. Con gái đến tuổi dậy thì, người mẹ là người gần nhất (còn có bà nữa) hướng dẫn cho các em rất nhiều điều cần thiết. Thật cụ thể. Kể từ việc phòng bị trước, biết trước hiện tượng hành kinh sẽ xảy ra. Việc cần phải làm, phải theo dõi lúc hành kinh (những biểu hiện như tính nết bất thường trước ngày hành kinh, mặt nổi trứng cá, đau bụng...), mẹ cũng cần biết và giảng giải cho con.
Dậy thì rồi, con gái thích làm duyên, làm đẹp, mẹ cần kịp thời giúp con. Dần dần, từng lúc mẹ nói cho em biết khi giao tiếp với bạn trai cần phải giữ ý như thế nào kể từ cách ăn mặc, cử chỉ, lời nói... kèm theo cách tránh, đối phó với cử chỉ sàm sỡ, lời bỡn cợt, rủ rê của người khác giới. Nói cho con biết những nguy hiểm, hậu quả khi người con gái nhẹ dạ, cả tin. Cũng dần dần giảng giải, hướng dẫn cho con về tình yêu khi thấy con có bạn trai, có biểu hiện yêu đương. Đừng mắng. Đừng cấm. Tình yêu là trạng thái tình cảm tự nhiên của con người. Không thể cấm. Và cũng không cần xui, cứ đến tuổi dậy thì, em gái nào cũng cảm nhận được tình yêu. Lựa lúc cần thiết, sẽ nói cho con biết về tình dục, thiên năng sinh nở của người phụ nữ. Dắt dẫn con đến với tình yêu có được nhận thức: Yêu để làm gì? Chọn người mà yêu. Yêu như thế nào là tốt? Những điều ấy khi người mẹ lo lắng, yêu thương, chân tình, thì con gái sẽ gần gũi, cởi mở những điều thầm kín của mình với mẹ.
Vì tuổi hoa niên - chanh cốm trinh trắng của những em gái đến tuổi dậy thì, từ người mẹ đến tất cả mọi người lớn cần yêu thương, dắt dẫn, bảo vệ các em.